Samenvatting - Hebt u een lastig probleem dat u behoorlijk dwarszit? Bent u bang dat het probleem alleen maar groter zal worden als er niet iets drastisch gebeurt? Hebt u weinig ideeën over hoe u een verandering moet bewerkstelligen? Dit artikel presenteert een eenvoudig model¹ dat bedoeld is om u te helpen anders naar uw situatie te kijken. Het is een eenvoudig model dat in veel situaties bruikbaar is.

Vastzitten in probleemdenken

Het onderstaande plaatje illustreert hoe wij vaak vast zitten in probleemdenken:

Vastzitten in probleemdenken

Probleemdenken houdt in dat wij blijven nadenken over hoe het probleem zich heeft ontwikkeld en verder zal ontwikkelen. Denken we over het verleden na dan willen we vooral onderzoeken hoe het probleem tot haar huidige proporties heeft kunnen groeien. Wat waren de oorzaken hiervan? Wat hebben wij zelf fout gedaan? Wat hebben anderen fout gedaan? Denken we over de toekomst dan denken we vooral over hoe de toestand eruit zal zien als het probleem zich nog verder heeft ontwikkeld. In ons hoofd schetsen we dan een plaatje van de ‘gevreesde toekomst’.

Het goede van probleemdenken is wellicht dat we alert worden en dat onze motivatie om iets aan onze situatie te veranderen toeneemt. Maar er zijn ook enkele nadelige kanten aan probleem denken. In de eerste plaats versterkt het vaak onze negatieve gevoelens, gevoelens van zelfverwijt, pessimisme, angst en wanhoop. Wanneer deze gevoelens de overhand krijgen wordt het moeilijk om nog aan de slag te gaan om het probleem op te lossen. In de tweede plaats is een nadeel van probleemdenken dat het vaak erg weinig bruikbare ideeën oplevert om het probleem op te lossen. Dit heeft er niet alleen mee te maken dat het vaak erg moeilijk is om een helder beeld te krijgen van de oorzaken van een probleem. Het heeft er ook mee te maken dat het snappen hoe het probleem is ontstaan nog niet meteen betekent dat je nu ook weet hoe je je situatie moet verbeteren. Je hebt immers nog helemaal niet bepaald hoe je wilt dat je situatie er uit komt te zien. Meer over de problemen van probleemdenken vindt u in dit artikel.  

Het tijdig doorbreken van probleem denken is nuttig en kan in drie eenvoudige stappen worden bereikt.

Stap 1. Definieer wat u wilt bereiken

Wanneer u merkt dat u vastzit in probleemdenken stelt u zich dan eens de volgende vraag:

Wat wil ik in plaats van het probleem?

Door deze vraag te stellen maakt u een begin met het voor uzelf definiëren van de door u gewenste situatie. Hoe wilt u dat de situatie er uit komt te zien? Probeert u bij het beantwoorden van deze vraag uw doel zoveel mogelijk in termen van concrete positieve resultaten te gieten. Dit artikel kan u desgewenst helpen bij het stellen van bereikbare doelen. Het stellen van deze vraag is vaak het begin van de verbetering. Terwijl u begint een antwoord te formuleren op deze vraag begint u een positief perspectief te zien en groeit vermoedelijk uw optimisme en hoop al. Het onderstaande plaatje visualiseert deze stap.

Stap 1: Definieer wat u wilt bereiken

Stap 2. Analyseer wat er al is bereikt

Wanneer het redelijk duidelijk voor u begint te worden wat u wilt bereiken dan zet u de tweede stap. Deze tweede stap houdt in het analyseren van wat er al is bereikt. Ga daarvoor in gedachten eens helemaal terug naar het begin van de gewenste situatie, de situatie waarin u nog helemaal niets van de gewenste situatie had bereikt. Stel uzelf daarna de volgende vraag:

Wat is er al bereikt en hoe?

Staat u hier eens uitgebreid bij stil. Analyseer wat er is bereikt en hoe dit mogelijk is geweest. Wat hebt u gedaan om ervoor te zorgen dat u dit bereikt hebt? Wat heeft vooral goed geholpen? Wat zijn de voordelen van wat u al hebt bereikt? Hoe kunt u deze dingen vasthouden en wellicht nog uitbreiden?

Stap 2: analyseer wat er al is bereikt

Stap 3. Analyseer eerdere successen / succesjes

Waarschijnlijk hebt u bij stap twee al wat goede ideeën opgedaan om uw situatie te verbeteren en uw probleem op te lossen. Stap 3 biedt u nog een extra manier om ideeën op te doen voor oplossingen. De vraag die u zichzelf stelt bij stap 3 is:

Wanneer ging het beter?

Bij deze stap staat u uitgebreid stil bij de vraag: wanneer ging het iets beter (of misschien zelfs veel beter)? Analyseert u eens goed wanneer u de gewenste situatie al in enige mate hebt meegemaakt? Wanneer ging het al relatief goed? Wanneer was het probleem minder aanwezig? Hoe kwam dit? Wat deed u dat mogelijk maakte. Welke omstandigheden maakten het verder mogelijk? Is het nuttig om hier zo over na te denken? Op welke ideeën brengt het u voor uw huidige situatie?

Stap 4: Zet een stapje vooruit

De volgende stap het zetten van een klein stapje vooruit. Denk eens na over wat u voor uzelf op een rijtje hebt gezet bij stap 2 en stap 3. Op wat voor ideeën brengt u dit om een stapje verder in de richting van uw doel te zetten? Mogelijk hebt u meerdere goede ideeën opgedaan. Welke van die ideeën spreekt u het meeste aan? Misschien is het goed om het idee te pakken dat u het meest aanspreekt en dat het makkelijkst te zetten is. Een klein stapje vooruit werkt vaak heel goed en leidt vaak tot verdere veranderingen (zie dit artikel) .

In deze presentatie ziet u alle stappen in dit model nog eens voorbijkomen. Dit model kan u helpen om heel snel ideeën op te doen wanneer u vastzit in een probleem. Natuurlijk werkt dit model niet voor iedereen en in elke situatie. Maar het kan geen kwaad om het model uit te proberen. Werkt het niet dan legt u het terzijde en probeert u iets anders. Werkt het wel dan hebt u op zeer eenvoudige en snelle wijze een stapje vooruit kunnen zetten. 

1 Dit model is geïnspireerd op het Albert Model van Mark McKergow, co-auteur van het boek Oplossingsgericht Denken. Mark werd uitgedaagd door zijn collega Paul Jackson om de essentie van oplossingsgericht werken te beschrijven op de achterkant van een bierviltje. Dat leidde tot het Albert model. De naam Albert model is ontleend aan Albert Einstein die ooit de uitspraak deed: Everything should be made as simple as possible, but not simpler

Coert Visser (coert.visser@planet.nl) is een coach, consultant en trainer die werkt met de positieve veranderaanpak oplossingsgericht werken. Deze aanpak richt zich er eenvoudigweg op om individuen, teams en organisaties te helpen om vooruitgang te boeken in de richting van hun eigen keuze. Coert heeft veel artikelen geschreven en enkele boeken, waaronder het boek Doen wat werkt, dat de GIDSprijs 2006 won. Ook interviewde hij baanbrekende denkers zoals Insoo Kim Berg, Jeffrey Pfeffer en David Maister. Meer informatie vindt u hier: Trainings- en adviesbureau Oplossinggericht Veranderen, website NOAM, website Solution-focused Change, website Oplossingsgerichtmanagement, http://solutionfocusedchange.blogspot.com